Türkiye'de draft survey

Draft survey, dökme yük gemisinin yükleme ya da tahliyeden önce ve sonra okunan su çekimlerinden ne kadar yük alındığını veya boşaltıldığını hesaplar. Türkiye'de hurda, çelik, kömür, tahıl, gübre ve cevherde miktarın belirlenmesinin standart yoludur.

Draft survey neyi ölçer

Yüzen bir gemi, kendi ağırlığı kadar su taşırır. Draft markaları okunup düzeltildiğinde geminin hidrostatik tabloları bu ağırlığı verir. Gemide yük olmayan her şey — balast, tatlı su, yakıt, kumanya ve geminin sabiti (constant) — çıkarıldığında kalan yüktür. Bu hesap yük operasyonundan önce bir kez (ilk sörvey) ve sonra bir kez (son sörvey) yapılır; ikisinin farkı yüklenen ya da boşaltılan yüktür.

Dikkatli yapılmış bir draft survey genellikle gerçek miktarın yaklaşık %0,5'i içindedir. Bu yüzden kara kantarı olmayan yerlerde — Türkiye'deki dökme yük rıhtımlarının çoğunda olduğu gibi — alıcı, satıcı ve kiracı bu sonuca dayanır.

Türkiye'de kim yapabilir

Uluslararası ticaretteki yüklerin miktar ve kalite gözetimini Ticaret Bakanlığı'nın yetkilendirdiği gözetim kuruluşları (UGK) yapar. Her yetki belgesinde firmanın gözetim yapabileceği gümrük tarife fasılları yazar: hurda dahil demir-çelik için 72–73, tahıl ve tohumlar için 10–12, mineraller ve cevherler için 25–26, kömür ve yakıtlar için 27, gübre için 31, gemiler için 89. Tipik bir seferde gemiye üç sörveyör birlikte çıkar: alıcı adına, satıcı adına ve satış kontratında adı geçen bağımsız sörveyör (sahada "official" ya da kontrat sörveyörü denir). Her biri kendi raporunu düzenler; kontratın esas aldığı rakam genellikle bağımsız sörveyörünkidir.

Portiva, yetkili bütün firmaları limana göre ve hangi fasıllarda yetkili olduklarıyla birlikte listeler. En çok firma İskenderun, İzmir ve Aliağa ile Mersin'de.

Sörvey adım adım nasıl yapılır

Draft okuma. Sörveyör altı draft markasını — baş, orta ve kıç, iki bordadan — genellikle botla ya da rıhtımdan okur ve deniz durumunu not eder. Ölü dalga okumayı zorlaştırır; açık demir yerinde hareketli bir markanın ortalamasını almak yerine denizin sakinleşmesini beklemek çoğu zaman daha doğrudur.
Liman suyu yoğunluğu. Geminin etrafındaki sudan, genellikle birden fazla derinlikten numune alınır ve yoğunluk hidrometreyle ölçülür. Yoğunluk deplasmanı belirgin şekilde değiştirir; özellikle nehir ağızlarında ve tatlı su girişi olan limanlarda.
Düzeltmeler. Okumalar markaların konumuna, trime (birinci ve ikinci trim düzeltmesi) ve teknenin eğilmesine (hogging/sagging, quarter-mean draft) göre düzeltilir. Düzeltilmiş ortalama draft hidrostatik tablolara girilir.
Düşülecekler. Bütün balast tankları ve tatlı su iskandil edilir. Yakıt, başmühendisin rakamlarından alınır ya da iskandil edilir. Her tank iki sörveyde de kontrol edilmeli ve sörvey sürerken balast hareket ettirilmemelidir.
Sabit (constant). Yükleyen bir geminin ilk sörveyinde (ya da tahliye eden bir geminin son sörveyinde) çıkan sonuç geminin sabitidir: ölçülemeyen her şeyin ağırlığı, yedek parça, tortu, boya gibi. Geminin geçmişindeki değerlerden çok farklı bir sabit, yük operasyonu başlamadan önce incelenmesi gereken bir uyarıdır.
Yük miktarı. Son sörveydeki net deplasmandan ilk sörveydeki net deplasman çıkarılınca yük bulunur. Sörveyör bütün okumaların ve hesapların yer aldığı raporu imzalar; kaptan genellikle karşı imza atar.

Ne kadar sürer

Deneyimli bir sörveyör handysize ya da supramax bir dökme yük gemisinde her sörvey için kabaca bir buçuk ile üç saat arası harcar. Gemi büyükse ya da tanklar çok ve iskandili zorsa süre uzar. Her seferde ilk ve son olmak üzere iki sörvey yapılması olağandır. Yük birden fazla alıcı için yükleniyorsa ara sörveyler de eklenebilir.

Gemi ve tarafların hazırlaması gerekenler

Geminin hidrostatik tabloları, draft markalarının konumları, tank iskandil ve ulaj tabloları ve deadweight skalası, sörveyörün okuyabileceği şekilde.
Bütün iskandil boruları açık ve ulaşılabilir; tankları bilen bir mürettebat.
Sörvey sırasında balast ya da tatlı su hareketi olmaması; makine dairesinden yakıt rakamlarının hazır olması.
Gemiye çıkış için güvenli bir iskele ya da pilot merdiveni; draftlar sudan okunacaksa bot.
Yük tarafı için konşimento miktarı ya da beklenen miktar; böylece sörveyör büyük bir farkı hemen fark eder.

Kalite ve ambar kondisyonu aynı seferde

Draft survey'i yapan sörveyörler genellikle yükün kendisine ve ambarlara da bakar. Hurda, çelik ve diğer dökme yüklerde bu; tahliye sırasında ambar ambar yük sınıflandırması ve yabancı madde tahmini, yüklemeden önce ya da on/off-hire'da ambar kondisyonu muayenesi demektir. Hepsini aynı firmadan istemek ikinci bir gemiye çıkışı önler.

Anlaşmazlıklar en çok nereden çıkar

Draft survey sonrası miktar itirazlarının çoğu aynı birkaç yerden çıkar: iskandil edilmemiş ya da yanlış iskandil edilmiş bir balast tankı, yanlış derinlikten alınmış yoğunluk numunesi, beklenmek yerine ortalaması alınmış ölü dalga ve iki sörvey arasında açıklamasız değişen sabit. Alıcı, satıcı ve bağımsız sörveyör birlikte okuyup rakamlarda yerinde mutabık kaldığında bu anlaşmazlıklar çok daha seyrek olur.

Türk limanlarında draft sörveyör bulmak

Portiva'da limanı seçin, oradaki bütün yetkili firmaları ve her birinin yetkili olduğu yük fasıllarını görün. Teklif almak için tek bir talep gönderin, o limanda çalışan firmalara iletelim. Yurtdışındaki sörvey firmaları, kendi adlarına gemiye çıkacak yerel sörveyör için yerel sörveyör talebini kullanabilir.